PREDRAG MIĆANOVIĆ: Čuvari ukusa zavičaja
U vremenu kada mnoga sela ostaju bez mladih „Zarac“ pokazuje da tradicija može postati pokretač razvoja. Kroz organizovan rad omogućeno je da vrijedne domaćice svoje proizvode plasiraju pod zajedničkim imenom, uz kontrolisan kvalitet i prepoznatljiv brend
foto Borislav ZDRINJA
Po obroncima Majevice, gdje se tradicija prenosi tiho i uporno, s koljena na koljeno, Poljoprivredna zadruga „Zarac“ postala je mnogo više od mjesta okupljanja proizvođača. Ona je danas simbol nastojanja da se sačuva dio identiteta ovog kraja, ali i da se tradicionalni proizvodi pretvore u razvojnu šansu za lokalno stanovništvo. Zadruga je osnovana prije nekoliko godina kao dio procesa organizovanja proizvođača čuvenog majevičkog dimljenog sira zarca, autentičnog proizvoda koji se na Majevici pravi decenijama po recepturama koje su domaćice brižno čuvale u svojim porodicama. Njena osnovna misija bila je povezivanje malih proizvođača, standardizacija proizvodnje i stvaranje uslova da ovaj specifični sir pronađe put do šireg tržišta. Priča o zadruzi nije samo priča o siru, već i o očuvanju sela, podršci porodičnim gazdinstvima i promociji domaće hrane. Na sajmovima širom zadruga predstavlja proizvode Majevice, promovišući potencijale ovog kraja i dokazujući da kvalitetna hrana proizvedena na tradicionalan način ima svoje mjesto na savremenom tržištu.
– Poljoprivredna zadruga „Zarac“ osnovana je kao rezultat potrebe da se mali poljoprivredni proizvođači sa područja opštine Lopare udruže radi lakšeg plasmana svojih proizvoda, zajedničkog nastupa na tržištu i očuvanja tradicionalne majevičke proizvodnje. Poseban podsticaj za njeno osnivanje bila je želja da se zaštiti i unaprijedi proizvodnja autohtonog majevičkog sira „zarac“, po kojem je zadruga i dobila ime. Osnovna ideja bila je povezivanje proizvođača mlijeka i sira u jedinstven sistem koji će omogućiti organizovan otkup, standardizaciju kvaliteta, zajednički marketing i lakši pristup domaćem i stranom tržištu. Pored ekonomskog aspekta, cilj osnivanja zadruge bio je i očuvanje tradicije Majevice, sprečavanje gašenja seoskih domaćinstava i stvaranje novih mogućnosti za razvoj ruralnog područja kroz poljoprivredu, preradu hrane i turizam – objašnjava Predrag Mićanović, direktor Poljoprivredne zadruge Zarac Lopare.
Ko su bili idejni tvorci zadruge i koji su ciljevi njenog osnivanja?
– Poljoprivredna zadruga „Zarac“ nastala je kao rezultat zajedničke inicijative Opštine Lopare, lokalnih proizvođača sira i mlijeka, te partnera uključenih u projekte razvoja tržišne poljoprivrede. Osnovni ciljevi bili su okupljanje proizvođača, očuvanje tradicionalne proizvodnje sira, standardizacija kvaliteta, stvaranje uslova za brendiranje proizvoda, sigurniji plasman na tržište i razvoj ruralnog područja Majevice. Zadruga organizuje proizvodnju i otkup poljoprivrednih proizvoda, pruža podršku proizvođačima mlijeka i sira, učestvuje u projektima ruralnog razvoja, promoviše domaće proizvode i organizuje edukacije proizvođača. Kroz zajednički nastup na tržištu, stručnu pomoć i promociju proizvoda, članovima omogućava bolji plasman, veću prepoznatljivost i jačanje ekonomskog položaja.
Na kojim sajmovima i manifestacijama učestvuje PZ „Zarac“ i koliko je promocija doprinijela prepoznatljivosti majevičkog sira?
– Zadruga je učestvovala na brojnim sajmovima i manifestacijama, uključujući sajmove domaćih proizvoda u Loparama, Dane Lopara u Banjaluci, Međunarodni sajam turizma u Beogradu, Sajam zavičaja u Novom Sadu, Interagro u Bijeljini, Sajam vina u Cirihu i druge manifestacije u zemlji i inostranstvu. Posebno bi istakao učešće PZ Zarac u „Karavanu kulture“, putujućem festivalu koji je jedinstveni kulturni projekat koji povezuje srpsko rasejanje. Karavan je putovao evropskim gradovima noseći srpsku poeziju, muziku, umjetnost, tradicionalnu gastronomiju od Ljubljane, Ciriha, Frankfurta, Pariza, Bordoa, Liona pa sve do Beča. Poseban značaj ove promocije ogleda se u činjenici da je majevički sir zarac postao svojevrsni ambasador Majevice predstavljajući bogatu tradiciju, kvalitet domaće proizvodnje i vrijednosti koje se generacijama prenose u ovom kraju.
Kako je tekao proces zaštite oznake porijekla Majevičkog sira zarca i koji je njegov značaj za proizvođače i lokalnu zajednicu?
– Proces zaštite trajao je više godina i uključivao je prikupljanje dokumentacije o istorijatu proizvoda, tradicionalnom načinu proizvodnje i geografskom području porijekla. Majevički dimljeni sir zarac je 2024. godine dobio zaštićenu oznaku porijekla. Ova zaštita štiti proizvod od imitacija, povećava njegovu tržišnu vrijednost, jača povjerenje potrošača i doprinosi promociji opštine Lopare i Majevice. Istovremeno podstiče razvoj ruralne ekonomije, turizma i očuvanje tradicionalne proizvodnje.
MAJEVIČKO, A SVJETSKO
Majevički dimljeni sir Zarac je svježi polumasni dimljeni sir koji se proizvodi od sirovog, djelimično obranog kravljeg mlijeka. Spada u grupu kiselinskih sireva, a dobija se fermentacijom i kiselinskom koagulacijom mlijeka u definisanom geografskom području, tradicionalno na porodičnim farmama. Suši se na dimu i troši svjež. Proizvodi se i sa dodacima – bijeli luk ili paprika.
Geografsko područje proizvodnje Majevičkog dimljenog sira Zarac obuhvata region planine Majevice u administrativnim granicama opština Lopare, Ugljevik, Čelić, Teočak i Sapna.
