ALEKSANDAR TRNINIĆ: Naše mjere i podršku osjete svi građani
Agrarni budžet za 2025. godinu usmjeren je na podršku tekućoj proizvodnji i dugoročnim kapitalnim investicijama, s ciljem jačanja konkurentnosti poljoprivrede. Poseban akcenat stavljen je na mlade poljoprivrednike i ruralni razvoj, uz podsticaje za samozapošljavanje i modernizaciju gazdinstava. Rezultati su vidljivi kroz povećanje proizvodnje mlijeka, širenje sjetvenih površina i modernizaciju opreme u stočarstvu i preradi poljoprivrednih proizvoda
razgovarao SLAVIŠA MIRKOVIĆ foto Aleksandar ARSENOVIĆ
Agrarna politika, raspodjela podsticaja i kontrola trošenja budžetskih sredstava teme su koje izazivaju veliku pažnju poljoprivrednika, ali i šire javnosti. U godini u kojoj je agrarni budžet dostigao 174,5 miliona maraka, a sistem podsticaja obuhvata i tekuću proizvodnju i dugoročne investicije, pitanja efikasnosti, transparentnosti i rezultata postaju ključna. O tome kako funkcioniše sistem agrarnih plaćanja, na koji način se sredstva raspoređuju i kontrolišu, kakvu podršku imaju mladi i mali proizvođači, kao i koji su najkonkretniji efekti ulaganja u poljoprivredu, govori Aleksandar Trninić, direktor Agencije za agrarna plaćanja Republike Srpske.
Koja je trenutna uloga Agencije za agrarna plaćanja u sistemu podrške poljoprivredi u Republici Srpskoj?
– Agencija djeluje kao upravna organizacija u sastavu Ministarstva i njena uloga je prije svega da obezbijedi jedinstven, uređen i transparentan sistem svih agrarnih plaćanja. Kroz svoj rad Agencija uspostavlja i sprovodi kontrole plaćanja, vodeći računa da podsticajna sredstva budu dodijeljena u skladu sa zakonom i jasno definisanim procedurama.
Agrarni budžet za 2025. bio je 174,5 miliona KMi predstavlja osnovu podrške poljoprivredi i razvoju ruralnih područja
Jedan od ključnih zadataka je obezbjeđivanje potpune transparentnosti u raspodjeli podsticaja, ali i kontinuirano usklađivanje domaćih procedura i propisa sa standardima i pravilima Evropske unije. U tom procesu posebno je važna saradnja sa drugim organima i organizacijama, kako kroz razmjenu podataka, tako i kroz usklađivanje prakse i procedura.
Agencija vodi evidenciju i vrši računsku obradu svih zahtjeva, organizuje isplatu sredstava korisnicima koji su ostvarili pravo na podsticaje, te obezbjeđuje čuvanje i arhiviranje kompletne dokumentacije. Istovremeno se vodi precizna evidencija o svim dodijeljenim podsticajnim sredstvima, što predstavlja osnovu za kontrolu i analizu sistema.
Poseban segment rada odnosi se na monitoring i izradu izvještaja i analiza koje se redovno dostavljaju resornom ministarstvu, kako bi donosioci odluka imali jasan uvid u efekte podsticajnih mjera. Uz to, značajna pažnja posvećena je osposobljavanju kadrova, s ciljem da se obezbijedi jedinstvena primjena procedura i kvalitetno sprovođenje svih mjera na terenu.
Pored navedenog, Agencija obavlja i druge poslove u skladu sa zakonom i važećim propisima, sa ciljem da sistem agrarnih plaćanja bude efikasan, kontrolisan i u službi poljoprivrednih proizvođača.Uloga Agencije je da kroz direktna ulaganja u povećanje obima proizvodnje, infrastrukturne investicije, modernizaciju mehanizacije i ostale mjere, poboljšamo konkurentnost domaćih proizvođača i na taj način utičemo direktno na kvalitet i cijenu proizvoda, čime između ostalog, što nije ni malo zanemarivo, štitimo domaće kupce. Naše podsticajne mjere osjete svi građani, tako da su značaj i uloga Agencije daleko širi i sveobuhvatniji od njene osnovne funkcije. Svaka marka uložena u agrar višestruko se vraća, jer je poljoprivreda naša strateška grana. Kao direktor Agencije i šef poslaničkog kluba u Narodnoj skupštini Republike Srpske mogu da kažem da Vlada RS i naše resorno ministarstvo vode vrlo odgovornu agrarnu politiku.
Koliki je bio ukupan obim sredstava planiranih za agrarna plaćanja u 2025. godini?
– Agrarni budžet za 2025. godinu iznosio je 174,5 miliona konvertibilnih maraka i predstavlja osnovu podrške poljoprivredi i razvoju ruralnih područja. Planom korišćenja sredstava ona su raspoređena u tri ključne grupe mjera, u skladu sa prioritetima agrarne politike.
Najveći dio, 100,6 miliona maraka, namijenjen je podršci tekućoj proizvodnji kako bi se očuvala stabilnost i kontinuitet poljoprivrednih aktivnosti. Za mjere dugoročnog razvoja izdvojeno je 59,4 miliona maraka, s ciljem modernizacije i jačanja konkurentnosti sektora, dok je za sistemske i ostale mjere planirano 14,5 miliona maraka, radi efikasnog i transparentnog funkcionisanja sistema podsticaja.
Možete li detaljnije obrazložiti ove tri grane podrške?
– Osnovne mjere agrarne politike podijeljene su u tri cjeline, pri čemu je prva usmjerena na podršku tekućoj proizvodnji. U tom segmentu najveći akcenat je na direktnoj podršci stočarskoj i biljnoj proizvodnji, kroz različite premije i regrese. Kada je riječ o stočarstvu, podsticaji obuhvataju priplodna grla, proizvodnju mlijeka i mesa, ribarstvo, pčelarstvo i razvoj konjarstva. U biljnoj proizvodnji podrška se odnosi na voće i povrće, podizanje novih zasada, sjetvene površine pšenice, regres za dizel gorivo, kao i premije za uljarice, sjemenski materijal, ljekovito i aromatično bilje, industrijske kulture i organsku proizvodnju.
U proteklih sedam godina nabavljeno je 2.530 novih traktora, 8.900 traktorskih priključaka, izgrađena su 223 nova objekta u stočarstvu, kao i brojne druge investicije…
Druga grupa mjera odnosi se na podršku dugoročnom razvoju i obuhvata prije svega kapitalne investicije i ruralni razvoj. Kroz kapitalne investicije podstiču se ulaganja u poljoprivrednu mehanizaciju, stočarske i biljne proizvodne objekte, sisteme za navodnjavanje, plastenike, višegodišnje zasade, skladištenje i preradu, kao i izgradnju i opremanje ribnjaka i postavljanje solarnih panela na proizvodnim objektima. U okviru ruralnog razvoja podrška je usmjerena na samozapošljavanje, jačanje zadruga, udruženja žena, promociju i informisanje sektora, razvojne centre, poljoprivredne škole, agro i lovni turizam, kao i unapređenje tržišne infrastrukture u ruralnim područjima.
Treću cjelinu čine sistemske mjere, koje imaju za cilj stabilnost i funkcionisanje čitavog sistema. One obuhvataju zaštitu zdravlja životinja i biljaka, sufinansiranje premija osiguranja, podršku vođenju i održavanju evidencija, sredstva za vanredne potrebe i pomoći, kao i obaveze koje proističu iz sudskih presuda i žalbi. Ovakva struktura mjera omogućava da se istovremeno odgovori na tekuće potrebe proizvođača i stvore uslovi za održivi razvoj poljoprivrede.
Kako su koncipirane investicione mjere, odnosno podsticaji za nabavku mehanizacije, izgradnju objekata i unapređenje proizvodnih kapaciteta?
– Sve kapitalne investicije su koncipirane tako da visina podsticaja, odnosno povrata sredstava, iznosi 40 odsto za komercijalna gazdinstva i 20 odsto za nekomercijalna, osim za podizanje protivgradnih mreža, gdje je visina podsticaja 70 odsto za komercijalna i 35 odsto za nekomercijalna gazdinstva. U obračun investicija uključena je isključivo osnovica, dok iznos PDV-a nije obuhvaćen obračunskom osnovom. Dodatnih 10 odsto mogu ostvariti nosioci gazdinstava mlađi od 40 godina, gazdinstva koja se nalaze na i iznad 600 metara nadmorske visine, gazdinstva čiji su nosioci žene, kao i gazdinstva koja nabavljaju mehanizaciju proizvedenu u Republici Srpskoj. Maksimalni iznosi podsticaja za pravna lica i preduzetnike iznose 200.000 KM, za komercijalna gazdinstva 100.000 KM, a za nekomercijalna gazdinstva 50.000 KM. Prijave za kapitalne investicije podnose se na osnovu javnog poziva koji se raspisuje krajem februara ili početkom marta svake godine.
Da li se podsticaji isplaćuju u jednokratnim iznosima ili u više faza i od čega zavisi dinamika isplate?
– Svi podsticaji se isplaćuju na osnovu rješenja o isplati, pri čemu se odobrena sredstva uknjižuju u platni sistem Agencije koji je povezan sa Trezorom ministarstva finansija. Onog trenutka kada su sredstva evidentirana u platnom sistemu, stvaraju se uslovi za njihovu isplatu korisnicima. U većini slučajeva isplate se vrše po pojedinačnim mjerama ili grupama mjera, što znači da se, na primjer, prilikom isplate premije za tovnu junad istovremeno isplaćuje kompletan iznos za tu mjeru i svi korisnici dobijaju sredstva na lične transakcione ili žiro račune. Dinamika isplate podsticajnih sredstava uslovljena je dinamikom punjenja budžeta Republike Srpske.
Kakva je procedura za mlade poljoprivrednike i da li postoje posebne linije podrške namijenjene onima koji tek ulaze u ovaj sektor?
– Kroz mjere kapitalnih investicija mladi do 40 godina imaju pravo na dodatnih 10 odsto podsticaja za sve izvršene investicije. Prema podacima Agencije, mladi po ovom osnovu svake godine ostvaruju između 12 i 15 odsto dodatnih sredstava od ukupnog iznosa namijenjenog kapitalnim investicijama, što je u 2025. godini iznosilo oko pet miliona konvertibilnih maraka. Pored ove mjere, sistem podsticaja obuhvata i podršku samozapošljavanju diplomiranih inženjera poljoprivrede, inženjera prehrambene tehnologije i doktora veterinarske medicine do 40 godina starosti. Riječ je o mladim stručnjacima koji su nosioci nekomercijalnih gazdinstava, žive u ruralnim područjima i bave se poljoprivrednom proizvodnjom ili preradom poljoprivrednih proizvoda na gazdinstvu. Visina podsticaja po korisniku iznosi do 40.000 KM, a godišnje se za ovu mjeru prijavi od 17 do 20 inženjera, zbog čega se na ovu namjenu svake godine izdvaja između 700 i 800 hiljada maraka.
Sistem podsticaja obuhvata i podršku samozapošljavanju diplomiranih inženjera Poljoprivrede, inženjera prehrambene tehnologije i doktora veterinarske medicine do 40 godina starosti
Na koji način Agencija vrši kontrolu prijava i isplata i kako se sprečavaju zloupotrebe agrarnih podsticaja?
– Kada je riječ o zloupotrebama, one su važećim propisima i sistemom terenskih kontrola svedene na minimum. Podsticajna sredstva koja se dodjeljuju po sjetvenim površinama kontrolišu se putem sistema „ET Farm“, kroz poređenje i validaciju prijavljenog zemljišta pod određenim kulturama u Registru poljoprivrednih gazdinstava sa stvarnim stanjem na terenu. U slučajevima kada se utvrde nepodudaranja između prijavljenih površina i zatečenog stanja, iznos podsticaja se umanjuje za sporne površine, a korisnici kod kojih sistem identifikuje nepravilnosti podliježu detaljnoj kontroli svih prijavljenih parcela na licu mjesta.
Pored kontrole putem „ET Farm“ sistema, komisije Agencije i ministarstva vrše terenske kontrole za sve mjere podsticaja i prije donošenja rješenja o isplati, metodom uzorkovanja, u skladu sa pravilnikom i planom rada Odjeljenja za terensku kontrolu. Istovremeno se sprovode i takozvane postkontrole, koje podrazumijevaju provjeru namjenskog utroška sredstava, kao i kontrolu da li je došlo do otuđenja predmeta podsticaja u slučajevima kada je pravilnikom propisan period neotuđivanja. U protekloj godini u okviru ovih kontrola nisu uočene značajne nepravilnosti.
Izvršena je i takozvana „nulta“ kontrola na licu mjesta, koja je obuhvatila objekte u stočarstvu, objekte za preradu poljoprivrednih proizvoda i ribogojilišta. Kada je riječ o zahtjevima za isplatu po osnovu kapitalnih investicija, a za koje je propisana obavezna terenska kontrola, u toku su komisijski obilasci, pri čemu se utvrđuje činjenično stanje i sačinjava zapisnik sa foto-dokumentacijom.
Pored navedenih kontrola, nadzor vrši i Republička uprava za inspekcijske poslove. U slučajevima kada se utvrde nepravilnosti, poljoprivredni proizvođači se, na osnovu rješenja inspektora, stavljaju u pasivan status i gube pravo na podsticaje u periodu od dvije godine, računajući od dana vraćanja nepravilno ostvarenih sredstava.
Postoje li razlike u podsticajima između malih i velikih poljoprivrednih proizvođača i kako se obezbjeđuje ravnopravan pristup sredstvima?
– Razlike između malih i velikih proizvođača ogledaju se prije svega u maksimalnim iznosima podsticaja koji se mogu ostvariti po pojedinim mjerama. Tako maksimalan iznos podsticaja za pravna lica i preduzetnike iznosi 200.000 KM, za komercijalna gazdinstva 100.000 KM, dok je za nekomercijalna gazdinstva limit 50.000 KM. Kada je riječ o podsticajima koji se isplaćuju po jedinici površine, po grlu, kilogramu, litri ili sličnim osnovama, tu ne postoje razlike između velikih i malih proizvođača. Treba naglasiti da veliki proizvođači često dostižu propisane proizvodne limite, zbog čega ne mogu ostvariti podsticaj za sva proizvedena grla, zasijane površine ili ukupne količine voća, povrća i drugih proizvoda.
Jedan od ključnih zadataka Agencije je obezbjeđivanje potpune transparentnosti u raspodjeli podsticaja, ali i kontinuirano usklađivanje domaćih procedura i propisa sa standardima i pravilima Evropske unije
Najznačajniji rezultati ostvareni su u oblasti kapitalnih investicija, što potvrđuju i konkretni podaci. U proteklih sedam godina nabavljeno je 2.530 novih traktora, 8.900 traktorskih priključaka, izgrađena su 223 nova objekta u stočarstvu, kao i brojne druge investicije u biljnu i stočarsku proizvodnju, te u opremu za prehrambenu industriju i preradu na gazdinstvima. Za ovaj period ministarstvo je za kapitalne investicije izdvojilo blizu 200 miliona konvertibilnih maraka.
Pored toga, vidljivi su i rezultati u sektoru mljekarstva, gdje se iz godine u godinu bilježi rast proizvodnje mlijeka. Grade se novi proizvodni objekti, uvode savremene tehnologije, posebno u oblasti muže, a kroz mjere kapitalnih investicija u posljednjih sedam godina nabavljena su 24 muzna robota, za šta je izdvojeno 2,6 miliona KM. Istovremeno, osjetno se povećavaju i sjetvene površine pod merkantilnom pšenicom, koje trenutno iznose oko 23.500 hektara, kao i pod uljaricama, sa oko 7.900 hektara.
Poslanik ste u Narodnoj skupštini Republike Srpske. Kakvi su vaši utisci kao narodnog predstavnika, može li se ostvariti jedinstvo u Narodnoj skupštini Republike Srpske?
– Što se nas tiče – može. Tu mislim na jedinstveno djelovanje vlasti i opozicije u slučajevima kada su ugroženi vitalni nacionalni interesi Republike Srpske. Svi znamo i svi duboko u sebi osjećamo kada je Srpska ugrožena, kao što je to slučaj sada. Istina, u prošlosti smo imali nekoliko slučajeva takvog usaglašenog glasanja, ali su kolege iz opozicija veoma brzo mijenjale priču. U posljednje vrijeme neke stranke čak ne žele da učestvuju u glasanju.
Koliko opozicija svojim djelovanjem pomaže ili odmaže strankama koje čine vladajuću koaliciju?
– Sve zavisi od toga šta smatrate pod pojmom pomoć. Ako gledamo kroz rezultate izbora, jasno je da nam pomažu jer rijaliti politika ne može da se mjeri sa teškim političkim odlukama i odgovornošću. To narod ipak prepoznaje. Ali, ako politiku posmatramo šire od snimaka na društvenim mrežama, jasno je da bi nam daleko veća pomoć bila kada bi opozicija shvatila težinu trenutka kroz koji Republika Srpska prolazi i kada bi se zajedno sa nama oduprla stranim pritiscima. Pa neka poslije toga opet nastave sa kritikom svega i svačega. Naravno, drago mi je što ima izuzetaka, ali bih volio da oni postanu pravilo. Zbog naše budućnosti.
