NIKICA VRANJEŠ: Ključ gasne energetske stabilnosti RS je u prilagođavanju novim, izmijenjenim okolnostima

GAS-RES je jedini uvoznik gasa iz Rusije u Republici Srpskoj, a jedan od dva u BiH. Ovo je izuzetak od ustaljene prakse Gasproma koji u svakoj zemlji ima jednog partnera koji za tu zemlju uvozi gas. Iako je BiH i u regionalnim okvirima neznatan potrošač gasa, ruski gigant je napravio izuzetak, a kao drugi primjer poštovanja koje se ukazuje kompaniji iz Republike Srpske je povoljan ugovor za nabavku prirodnog gasa. A to poštovanje je jedna od garancija na kojoj se u GAS-RES bazira planiranje velikih projekata koji će prirodni gas učiniti važnim pokretačem razvoja Republike Srpske

razgovarao SLAVIŠA MIRKOVIĆ      foto Aleksandar ARSENOVIĆ

Tržište prirodnog gasa je pod jakim uticajem globalnih političkih prilika i opšte je poznata situacija sa prekidom transporta prirodnog gasa kroz glavne gasne rute iz Rusije prema Evropi što je uzrokovalo nestabilno kretanje cijena prirodnog gasa na evropskim tržištima. Sa početkom 2025. godine obustavljen je transport prirodnog gasa kroz jedini preostali pravac preko Ukrajine, tako da se ionako složena situacija sa snabdijevanjem Evrope prirodnim gasom dodatno usložnila. Zahvaljujući ugovoru o snabdijevanju GAS-RESA i Gazprom eksporta, većina ovih negativnih globalnih implikacija zaobišla je potrošače u Republici Srpskoj tokom prošle godine, a Nikica Vranješ, direktor GAS-RESA uz dozu opreza, ipak ima optimistična očekivanja i za naredni period.

Preduzeće GAS-RES je glavni uvoznik prirodnog gasa u Republici Srpskoj. Kako se odvijalo snabdijevanje prirodnim gasom u prethodnoj godini?

– Već više od deset godina, preduzeće GAS-RES snabdijeva potrošače u Republici Srpskoj prirodnim gasom, a na osnovu ugovora sa ruskom kompanijom Gazprom Eksport. Ovo snabdijevanje se dosada pokazalo izuzetno pouzdanim i cjenovno povoljnim za naše potrošače. I pored svih nestabilnosti u sektoru energetike posljednjih godina, uzrokovanih najvećim dijelom geopolitičkim razlozima, snabdijevanje prirodnim gasom potrošača u Republici Srpskoj je bilo redovno, bez prekida i većih problema. U protekloj godini, GAS-RES je uvezao blizu 40 miliona metara kubnih prirodnog gasa. Slična dinamika preuzimanja nastavlja se i u ovoj gasnoj godini, pri čemu treba imati u vidu brojne izazove geopolitičke prirode koji mogu direktno uticati na realizaciju postojećeg ugovora o snabdijevanju.

Možete li detaljnije objasniti taj geopolitički uticaj na gasni sektor, kako u Republici Srpskoj, tako i u regionu?

– Kao što je već poznato, dešavanja povezana sa ratom u Ukrajini i odnosi zemalja Evropske unije sa Ruskom Federacijom direktno su uticali na sigurnost snabdijevanja prirodnim gasom, pogotovo ako se ima u vidu da su neki pravci isporuke prirodnog gasa potpuno ukinuti, poput gasovoda preko Ukrajine i Mađarske ili gasovoda Sjeverni tok. Jedini gasovod kojim se trenutno isporučuje ruski prirodni gas u Evropu je gasovod Balkanski ili Turski tok, preko Turske, Bugarske i Srbije. Preko ovog gasovoda se i mi trenutno snabdijevamo. Organi Evropske unije su početkom ove godine donijeli uredbu kojim su predviđena određena ograničenja na uvoz ruskog prirodnog gasa, što jednim dijelom utiče i na zemlje koje se prirodnim gasom snabdijevaju tranzitom preko zemalja članica EU. Uredba takođe predviđa potpuno ukidanje snabdijevanje zemalja članica EU ruskim prirodnim gasom do kraja 2027. godine. Neizvjesno je kako će se u provođenju ove uredbe ponašati Bugarska, preko koje se obavlja tranzit ruskog prirodnog gasa i za Srbiju i za Bosnu i Hercegovinu, pogotovo što je već bilo najave bugarskih zvaničnika, da će obustaviti tranzit ruskog gasa preko svoje teritorije. U svakom slučaju, Republika Srpska preko svog gasnog preduzeća GAS-RES mora se pripremiti za svaki mogući scenario i obezbijediti svojim potrošačima sigurnost snabdijevanja prirodnim gasom u predstojećem periodu.

U skladu sa ovim izmijenjenim geopolitičkim okolnostima, koje bi bile alternativne varijante snabdijevanja Republike Srpske prirodnim gasom i uopšte razvoja gasnog sektora u Republici Srpskoj?

– Treba razlikovati kratkoročna, urgentna rješavanja kontinuiteta snabdijevanja postojećih potrošača od strateških dugoročnih razvojnih varijanti snabdijevanja Republike Srpske prirodnim gasom. U kratkoročnom smislu, održavamo u najvećoj mogućoj mjeri postojeći ugovor sa Gazprom Eksportom, i oslanjamo se na zakonska rješenja koja je donijela Vlada Republike Srpske vezana za neplanirane prekide u snabdijevanju prirodnim gasom. Dugoročno gledano, neophodno je da Republika Srpska riješi pitanje snabdijevanje prirodnim gasom iz najdostupnijih i najsigurnijih dobavnih pravaca.

Kako u tom smislu vidite izgradnju gasovoda Južna interkonekcija u Bosni i Hercegovini, kojom je predviđeno snabdijevanje Bosne i Hercegovine preko gasne mreže Republike Hrvatske, sa prirodnim gasom koji će se isporučivati sa LNG terminala na ostrvu Krku?

– U skladu sa novim geopolitičkim, ali i regionalnim okolnostima, smatramo da Republika Srpska i GAS-RES trebaju analizirati sve opcije i razmotriti na koji način mogu učestvovati u tom projektu. I ranije smo se zalagali za diversifikaciju gasnih izvora u Bosni i Hercegovini i Republici Srpskoj. Ostaje otvorenim samo pitanje na koji način Republika Srpska može doći do novih izvora snabdijevanja prirodnog gasa iz južnog i zapadnog pravca. Opcije o kojima treba razmišljati su snabdijevanje regasifikovanim utečnjenim gasom sa terminala na Krku, kao i o snabdijevanje prirodnim gasom sa gasnih berzi u Evropi. Logično je da se u tom smislu razmišlja o najkraćoj, a samim tim i najisplativijoj i tehnološki najizvodljivijoj vezi. Jedan od takvih pravaca bi mogao da podrazumjeva i nove interkonektivne tačke poput one kod Broda, sa direktnom vezom na gasnu mrežu Republike Hrvatske kod Slavonskog Broda. Preko ove interkonektivne tačke Republika Srpska bi bila povezana sa terminalom za utečnjeni prirodni gas na ostrvu Krku, ali i sa evropskom gasnom mrežom i evropskim gasnim berzama. Ne treba isključiti iz razmatranja ni direktnu vezu sa Južnom interkonekcijom preko Travnika, Jajca, ili Zenice. U svakom slučaju, smatramo da treba prilagoditi energetske razvojne planove i strategije novim, izmijenjenim okolnostima, a sve u interesu potrošača i razvoja industrije Republike Srpske.

Kako vidite ulogu GAS-RES u energetskom sektoru Srpske u narednom periodu?

– Bez obzira na trenutne izazove, GAS-RES će u narednom periodu ostati jedno od najznačajnijih energetskih preduzeća Republike Srpske i zadržaće svoju ulogu glavnog uvoznika prirodnog gasa u Republici Srpskoj. Međutim, GAS-RES prije svega vidim kao ključno preduzeće za razvoj novih gasnih projekata i gasifikaciju Republike Srpske. Ovo i jeste bila glavna intencija Vlade Republike Srpske prilikom osnivanja našeg preduzeća. Vjerujem da GAS-RES ima kapacitet i znanje da ovu aktivnost uspješno realizuje.